Otizm, erken çocukluk döneminde belirtileri ortaya çıkan bir nörogelişimsel (beyindeki sinir hücrelerinde gelişen) bozukluktur. Otizmin temel belirtileri arasında sosyal-iletişimsel alanda belirgin yetersizlikler örneğin insanlarla sözel veya sözel olmayan ilişki kurmada zorluk, tekrarlayıcı ilgiler ve davranışlar bulunmaktadır.

Otizm Klinik Özellikleri Nelerdir?

Ailelerin en sık başvuru sebeplerinden biri konuşmada gecikme nedeniyle olup,  genellikle 2-3 yaş arasında ilk kez bir hekim tarafından değerlendirilmektedir.  Ancak otizm spektrum bozukluğunun belirtileri çok daha erken dönemden itibaren başlayabilir. Belirtilerin bir kısmı yaşam boyu sürebilir iken bazı belirtiler hafifleyip tamamen kaybolabilmektedir. Otizmde görülen belirtiler şunlardır;

1. Çocukların çevresindeki kişilerle olan göz temasında yetersizlik vardır. Bir-iki saniyeden daha fazla göz teması kurmazlar.
2. İsmi söylendiğinde genellikle bakmazlar sanki duymuyormuş gibi görünürler.
3. Başka kişilerin davranışlarını taklit etme kaybolmuş ya da azalmış olabilir. Örneğin bebeklerde CEEE… oyununu oynama, el sallama gibi taklide dayalı beceriler olmayabilir.
4. Çevresine karşı ilgisiz, kendi dünyalarında yaşıyorlarmış gibi davranırlar. İnsan yüzlerinden daha çok nesneleri gözlemlemeyi tercih edebilirler.
5. Ortak dikkat gelişmemiştir. İlgisini çeken herhangi bir şeyi işaret parmağını kullanarak göstermezler. Çevresindeki kişiler bir nesneyi gösterdiğinde dönüp o nesneye bakmazlar. İlgilendikleri nesneyi paylaşmayabilir, göstermek için diğer kişilere getirmezler.
6. Akranlarına karşı ilgisizdirler. 2 yaş civarında akranlarıyla paralel oyun kurma, 3 yaşlarında beklenilen karşılıklı oyun kurmada yetersizlik olabilir. Hayali oyun kurma örneğin telefonu alıp sanki birisiyle konuşuyormuş gibi, oyuncak bebeğini giydirme, besleme, uyutma gibi oyunlar oynama yoktur.
7. Yaşına uygun dil gelişimi genellikle yetersizdir. Konuşmanın hiç olmaması, konuşmanın gecikmesi, söylenenleri anlamakta zorluk görülebilir. Dil becerileri kısmen gelişen otizmli çocuklarda konuşma kısa cümleler şeklindedir. Ses tonu tekdüze, ekolali (söyleneni tekrar etme) görülebilir. Konuşmanın karşılıklı toplumsal iletişim için kullanımında bozulma vardır. Genellikle tek taraflı, duyguları paylaşmaya yönelik olmayan bir konuşmadır. Jest ve mimik kullanımı yok ya da azalmıştır.
8. Sosyal gülümsemede yetersizlik vardır. Örneğin bakım verenin gülümsemesine veya çocuğu güldürmesine yanıt vermezler, tepkisiz kalabilirler.
9. Kendi etrafında dönme, el çırpma, parmak ucunda yürüme gibi basmakalıp ve yineleyici davranışlar sergileyebilirler.
10. Nesnelere karşı aşırı takıntı ve ilgileri olabilir. Oyuncaklarıyla amaca uygun oynama yoktur. Örneğin oyuncak arabanın tekerleğini sadece döndürme ya da oyuncakları ardarda dizip onları uzun süre seyretme gibi.
11. Günlük yaşamdaki değişikliklere direnç görülebilir. Örneğin hep aynı elbiseyi giyme, yemek yerken aynı sandalyeye oturma gibi… Bu direnç sadece kendileri ile değil ailenin diğer bireylerine karşı da olabilmektedir. Değişimlere karşı yoğun öfke nöbetleri gösterebilirler.
12. Kokulara, seslere, tatlara karşı artmış hassasiyet görülebilmektedir. Örneğin gürültülü yerlerden huzursuz olup yoğun öfke sorunları yaşayabilirler. Bazı besin maddelerini tadlarından, görüntülerinden dolayı red edebilirler. Her zaman aynı yemeyi yemekte ısrarcı olabilirler. Sarılma, öpülme, kucaklanma gibi temaslardan hoşlanmayabilirler. Işıklı dönen cisimlere karşı artmış ilgileri olabilir.

Sonuç olarak, bir çocukta otizmden şüphelenmek için yukarıda belirttiğimiz tüm özelliklerin hepsinin bir arada olması gerekmemektedir.

Otizmin Tedavisi

Otizmin temel tedavisi eğitsel tedavi yöntemleridir. Erken tanı ve tedavi otizmin klinik gidişini belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Bu nedenle eğitsel tedavilere tanı konulduktan sonra en kısa süre içerisinde başlanılmalıdır. Eğitsel tedavi yöntemleri; sosyal-iletişimsel alanda gelişmeyi, istenmeyen davranışları azaltmayı ve yeni beceriler kazandırmayı içermelidir. Eğitsel tedaviler çocuğun bireysel özelliklerine ve temel ihtiyaçlarına odaklanarak yapılmalıdır. Eğitim;  yoğun, nitelikli ve devamlı olmalı ve ailenin katılımı sağlanmalıdır.

Otizmin tedavisi çok yönlü yaklaşımı gerektiren bir süreçtir. Bu süreçte çocuğun çocuk psikiyatristi tarafından düzenli takipleri gerekebilir. Bu nedenle aileler çocuklarını hekim tarafından belirlenen sıklıkta tedavi takibi için getirmelidir. Birçok aile otizmi tedavi eden ilaçların olup olmadığını sormaktadır. Şu an için otizmin temel belirtilerini iyileştiren bir ilaç geliştirilmemiş olup ancak çocuk psikiyatristleri tarafından öfke, huzursuzluk, aşırı hareketlilik, dikkat eksikliği, uyku sorunları gibi problemler için bazı psikiyatrik ilaçlar reçete edilmektedir.

Birçok aile otizmi iyileştireceğine inanarak çeşitli tamamlayıcı ve alternatif tedaviler denemektedir. Ancak bilimsel çalışmalar göstermektedir ki hiçbir alternatif tedavi yöntemi otizmin tedavisinde kanıt bulmuş değildir.  Bu nedenle çocuğunuzun tedavisi ile ilgili tüm merak ettiğiniz soruları bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına danışmalısınız.